Normen en waarden, eten en drinken...

Met de Hollandse normen en waarden (vooral niet die van oud premier Balkenende, want in Zweden zijn ze absoluut niet zwaar gereformeerd, noch zwartgallig hervormd, maar gewoon Luthers) kom je een eind in Zweden. Hollanders zijn graag gezien, omdat de Zweden (trouwens ook de Noren) die Hollanders wel mogen. We nemen vaak de moeite de taal te leren en uit ervaring weet men dat een Hollander zich uitstekend aanpast en integreert in de Zweedse cultuur.

Wij zijn wel een stuk directer dan de Zweden en daar moeten de noordelingen wel aan wennen. Dus probeer wat meer "lagom" te zijn in discussies met de buren. Lagom is gemiddeld, dus goed genoeg. Je hoeft niet de beste te zijn, ook niet in discussies. En houdt er rekening mee dat besluitvorming in Zweden nog meer dan bij ons betekent dat iedereen moet worden meegenomen. Draagvlak is belangrijk en een baas zal niet zo maar zijn mening en zin doordrukken. Maar als toerist zal je daar niet zo heel veel mee te maken hebben.

Ondanks dat men graag naar de kerk gaat, is overal (zelfs op christelijke feestdagen) de supermarkt gewoon open. En ook vaak de grotere warenhuizen. Zelfs op Hemelvaartdag en Eerste Kerstdag kun je verse melk halen bij onze ICA in Horn. Je hebt gelukkig in Zweden niet van die onzinnige discussies over een zondagswet zoals bij ons. Een Zweed zal ook niet begrijpen (wij wel?), waarom de Hoogovens, de ambulancedienst en de politie wel op zondag mogen werken, maar de bouwmarkt op zondag dicht moet zijn. Zo'n onzinnige, archaische en hypocriete discussie kan alleen in Nederland. En vervolgens gaan we dan massaal op vakantie naar Griekenland, Turkije, Frankrijk en...Skandinavië, om te ontdekken dat je daar gewoon op zondag en door de week tot pakweg 21.00 of 22.00 uur gewoon boodschappen kunt doen. Dan ervaar je elke keer weer hoe bekrompen Nederland in bepaalde kwesties is.

Een ander bekend (voor)oordeel over Skandinavië is de sexuele vrijheid. Inderdaad, er zijn nogal wat scheidingen in Zweden en menig Zweed heeft een halfbroer of -zus. Toch is het niet zo dat de bossen en meren meer bezwangerd zijn van sexuele handelingen dan pakweg onze duinen. Niet meer, maar zeker niet minder. Vooral op feestdagen en dan in het bijzonder Midsommar, rond 21 juni, kan het er heftig aan toegaan als je toevallig op een camping staat met veel jongeren. Maar daarentegen staan de Zweden zich massaal op het strand te verkleden met de bekende handdoektruck, die ze kennelijk van de Britten hebben afgekeken. Terwijl ik als Hollander even bloot sta om mijn zwembroek aan te trekken, worstelt menig Zweed met het verwisselen van kleding onder een badlaken. Zo preuts zijn ze dan ook wel weer. Daarentegen zal niemand de politie bellen als je bloot het meer in rent, zolang je het maar niet doet bij een officiële badplaats (niet dat ze direct 112 bellen, maar ik denk niet dat het erg gewaardeerd wordt). Aangezien ik altijd al een relatie had sinds ik in Zweden kom, kan ik de lezer geen deelgenoot maken van het nachtleven, noch van aanknopingstechnieken met de bekende, Zweedse blonde meisjes. Ze zijn echter over het algemeen zeer sociaal vaardig en beslist niet verlegen. Maar wat wil je als je al sinds jouw babytijd in een "dagis" wordt gestopt, de kinderopvang. Daar leren de kinderen hun sociale vaardigheden ontwikkelen.

Dan het eten. Eerder in dit epistel is al opgemerkt dat je goedkoop buiten de deur kunt eten. Je eet dan goed en goedkoop. De rauwkost is onbeperkt opschepbaar, gratis en gezond. De aardappels zijn verrukkelijk in Zweden. Überhaupt is de zweedse groente (en piepers dus) vele malen lekkerder dan in Nederland. Proef eens een Zweedse bospeen, tomaat of in juli de onvervalste Zweedse aardbei en je begrijpt niet dat we in Holland zo'n wanproduct afleveren. Als je eenmaal de Zweedse aardbei op de smaakpapillen hebt gehad, weiger je in Holland ooit nog "verse Hollandse aardbeien". Ook het vlees is goed en bijna altijd wel scharrelvlees als het om koeien gaat. Er is wel intensieve veehouderij (zelfs vlak bij Kullstad) met varkens, dus neem vooral rundvlees; die hebben vrijwel altijd in de heerlijkste bloemrijke weiden gestaan en dan proef je. Zelfs de Zweedse gehaktballetjes bij IKEA zijn vele malen lekkerder dan bij IKEA in Haarlem (of Amsterdam, of etc...). Als je biefstuk zoekt, dan zul je echter nooit zo'n lekker dik stuk tournedos vinden zoals we hier gewend zijn; integendeel. De Zweedse biefstuk is altijd erg dun gesneden. Waarom? Geen idee.

Maar Zweden is geen Frankrijk. De Zweedse kost is eenvoudig, lekker en voedzaam, maar mist natuurlijk het verfijnde van de zuidelijke landen in Europa. Het Zweedse voedsel past prima bij de Zweedse natuur. Er is echter iets heel erg mis met twee dingen: brood en koffie. Ofschoon de Zweden notoire koffiedrinkers zijn, is het schandalig hoevaak je een pruttelende koffiekan treft op een warmhoudplaatje. Daar gooien ze dan koude melk in en dat heet dan koffie! Ik vraag dan wel om "kaffegrädde" (kaffekredde), koffieroom dus. Daar kun je dan nog een redelijk bak van maken. Of vraag gewoon om "vispgrädde" wiespkredde, Zweeds voor slagroom. Voordeel van de Zweedse restaurants is dat je nooit voor een volgende bakkie hoeft te betalen. Dat heet "kaffe med påtår" kaffe me pootoor. Ook thee hoef je maar een keer te betalen en je kunt gewoon weer opnieuw de kop volschenken. Gelukkig zie je steeds meer koffiemachines, die ook cappucino uitbraken. Een goed alternatief als je ook in een restaurant die vreselijke koffiekan op het warmhoudplaatje ziet! Alleen is dan het tweede bakkie niet meer gratis, dus de echte Hollander blijft aangewezen op het sudderplaatje.

Zweden produceren veel kwaliteitsproducten, maar niet voor wat betreft koffie en brood dus. Warme bakkers zijn er alleen in de grote steden. Logisch ook, want je moet vaak tientallen kilometers rijden voor een winkel en voor een warme bakker op het platteland is er te weinig nering. Dus is er veel houdbaar fabrieksbrood in Zweden. Het meeste is voor een door warme bakkers verwende Hollander erg triest. Daarom hebben we een toastapparaat in Kullstad, omdat je dan in elk geval nog een lekker broodje kunt roosteren. Gelukkig hebben de supermarkten de laatste jaren wel steeds meer afbakbrood, dat ze ergens in een oven leggen en je het idee geven vers brood te kopen.

Er zijn natuurlijk veel Zweedse specialiteiten; veel meer dan de Zweedse gehaktballetjes, die "köttbullar" (sjutbuullar) heten. Er is veel vis, zoals de bekende haring in potjes en de verrukkelijke gebakken Oostzeeharing "stekt strömming" (steekt strumming). Een Noordzeeharing heet "sill" en een Oostzeeharing "strömming". En ze smaken echt anders. Van de Oostzeeharing wordt ook een product gemaakt, dat je vooral eens aan je vijanden moet geven: surströmming (suurstrumming). De haring zit meestal in een rood blik, dat bol staat van het gistingsproces. Dit blik moet je alleen openen in een bak water. Het springt namelijk open door de druk en de geur is voldoende om zelfs een bunzing tot overgave te dwingen. Dus je moet het absoluut niet op je kleren krijgen, want niemand wil je de komende dagen meer in de buurt hebben. Toch schijnt het met beleid een lekkernij te kunnen zijn volgens kenners. In augustus is het surströmmingpremiar, zeg maar vlaggetjesdag voor dit product.

Dan gebak, ijs en snoep. Zweden snoepen veel. In elke super kun je je eigen zakje snoep samenstellen. Snoep heet godis (goodies). Geen volk ter wereld eet zoveel ijs als de Zweden, dus glass (glas, met een korte a, anders is het glaas en dan krijg je glas voor in het kozijn) is overal te krijgen en dan gelijk met enorme bollen. Een klein ijsje kopen is vrijwel uitgesloten! Gebak kan lekker zijn, maar de marsepeinen gebakjes en een soort negerzoenen die vaak in de restaurants worden aangeboden zijn minder lekker dan ze eruit zien.  Ik vind ze zelfs ronduit vies, maar smaken verschillen. In een konditori (een banketbakker dus, er zit er een in Kinda en in Vimmerby op of nabij het centrale marktplein) zijn lekkere gebakjes verkrijgbaar en je kunt er ook koffie/thee drinken (zelfs lekkere koffie vanwege de automaat!). Echt lekker is een soort schuim, marsepein en slagroomgebakje dat Budapester heet. En een Tompouce met slagroom is populair als Napoleon.

Wie in augustus in Zweden is kan het kräftspremiär, een soort Hollandse Nieuwe party, bijwonen. Overal in de winkels kun je dan slingers, hoedjes, schalen en andere zaken krijgen in de vorm van een kreeft of met een kreeftenmotief. Massaal worden diepgevroren kreeftjes gekocht (de echte Zweden vissen de kreeftjes uit het meer en onze provincie is toevallig de rijkste provincie als het om zoetwaterkreeftjes gaat) en de Zweden gaan dan in de tuin met feestmutsjes op liedjes zingen en kreeftjes eten. Sinds een jaar of twee doet IKEA in Nederland hier ook aan mee, dus kun je thuis oefenen. Je moet veel kreeftjes eten om het hongergevoel te stillen; Zweden drinken daar graag ook een stevige slok bij. Mocht je dus in een Zweedse tuin een tafel vol Zweden zien met kreeftenballonnen en kreeftenlantaarns, die met punthoedjes op liedjes zingen, dan is het geen verlate kreeft die z'n verjaardag viert, maar ben je getuige van een heus kreeftenfeest.